على زمانى قمشه اى

156

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

جغرافيايى شهرها را تعيين كرد ، مردود دانسته است ، نظر يادشده ظاهرا در ميان منجمان و رياضىدانان اسلامى منحصربه‌فرد بوده است . « 1 » محمد بن احمد خوارزمى ( م 387 ق ) كنيه او ابو عبد اللّه از دانشمندان مشهور قرن چهارم ، منجم و رياضىدان و مؤلف دائرةالمعارف‌گونه « مفاتيح العلوم » است وى بنا بر مشهور در بلخ زاده شد و در نيشابور به خدمت عتبى وزير امير نوح سامانى رسيد و كتاب خود ( مفاتيح العلوم ) را به وى اهدا نمود . « 2 » مفاتيح العلوم در رشته‌هاى فقه ، اصول ، كلام و عقايد ، فلسفه ، ملل و نحل ، صرف ، نحو ، ديوان ، عروض ، شعر ، قافيه ، خلفا و ملوك ، لشگركشى ، فتوحات ، جنگ‌ها ، اخبار عرب جاهلى ، منطق ، طب ، تشريح ، امراض ، داروها ، رياضى ، نجوم ، سيارات ، هيئت ، زمين ، اقاليم ، ابزار و آلات نجومى ، احكام نجوم ، موسيقى ، آلات موسيقى ، مكانيك ، ساخت آلات مكانيك و . . . فهرست‌گونه بحث مىكند كه نشان از تبحّر نويسنده است . « 3 » ابو الوفاى بوزجانى ( 328 - 388 ق / 940 - 998 م ) ابو الوفا ، محمد بن يحيى بن اسماعيل بن عباس ، رياضىدان ، ستاره‌شناس

--> ( 1 ) . دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 6 ، ص 150 ، ماده ابو الفضل هروى . ( 2 ) . لغت‌نامه دهخدا ، ماده خوارزمى . ( 3 ) . مفاتيح العلوم ، نشر كليات الازهرية ، ط 2 ، 1401 ه 1981 م .